Jesteś na: Home Zdrowie Wpływ leków, rytmu dobowego i bieli fartucha na wyniki badań diagnostycznych
Wpływ leków, rytmu dobowego i bieli fartucha na wyniki badań diagnostycznych PDF Drukuj Email
User Rating: / 6
PoorBest 
Zdrowe życie
Badania laboratoryjne są niezwykle pomocnym narzędziem diagnostycznym, jednak ich wyniki nie zawsze ukazują rzeczywistą kondycję organizmu. Wiele czynników, w tym niektóre leki, nastawienie psychiczne, a nawet pora dnia mogą wpłynąć na wiarygodność wyników badań diagnostycznych.
   
Właściwe rozpoznanie jest pierwszym, a zarazem podstawowym etapem procesu terapeutycznego. Od prawidłowo postawionej diagnozy zależy kierunek dalszego postępowania leczniczego. Jednym z narzędzi pozwalających lekarzowi zorientować się w kondycji zdrowotnej organizmu pacjenta są badania diagnostyczne. Oznaczenie parametrów poszczególnych substancji we krwi i moczu pozwala na dość precyzyjne rozpoznanie wielu jednostek chorobowych. Niejednokrotnie to właśnie ogólna analiza płynów ustrojowych sygnalizuje stan patologiczny, nawet gdy pacjent nie odczuwa jeszcze wyraźnych dolegliwości. Dobór właściwych badań i wykonanie ich we właściwym momencie jest więc jednym z najważniejszych działań diagnostycznych, warto jednak nadmienić, że wyniki poszczególnych oznaczeń mogą w pewnych okolicznościach odbiegać od stanu rzeczywistego.

Leki, a badania laboratoryjne
Jednym z czynników, który może w znacznym stopniu zmieniać wartości oznaczeń poszczególnych substancji jest stosowanie leków w okresie poprzedzającym badanie. Większość medykamentów wykazuje cały szereg działań, ujawniających się w różnych procesach zachodzących w organizmie. Oprócz działań swoistych, zamierzonych mogą wywoływać reakcje nieoczekiwane dotyczące np. aktywności enzymatycznej, gospodarki hormonalnej, stężenia jonów w płynach ustrojowych itp.  Zjawisko to powoduje również ryzyko zafałszowania rzeczywistych wyników oznaczeń laboratoryjnych. Sytuacja ta dotyczy głównie parametrów związanych z funkcjonowaniem nerek i wątroby jako narządów związanych z metabolizmem i eliminacją leków, a manifestuje się różnicą stężenia lub ilości podstawowych oznaczanych substancji.

Przykłady wpływu leków na wyniki badań laboratoryjnych

Substancje badane we krwi


ALAT, ASPAT (aminotransfrazy) - zwiększenie ich aktywności może sugerować uszkodzenia, lub zaburzenia pracy wątroby, ale również następuje w związku z przyjmowaniem popularnych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych (salicylany -: Aspirin, Polopirin, Upsarin, fenylbutazon - Butapirazol), sulfonamidów, doustnych leków antykoncepcyjnych, antybiotyków, sterydów anabolicznych, a także na skutek zażywania dużych dawek kwasu askorbinowego czyli witaminy C. Image
Amoniak – rozbieżności w wynikach oznaczeń mogą wynikać ze stosowania barbituranów, leków przeciwbólowych, alkoholu.
Bilirubina – zwiększenie ilości tego żółtego barwnika może wystąpić na skutek spożycia alkoholu, barbituranów, a także dużych dawek witaminy C.
Czas krzepnięcia – może być wydłużony na skutek przyjmowania salicylanów, lub leków obniżających krzepliwość krwi np: Acenocumarolu.
Glukoza – oznaczenia tego cukru, szczególnie ważne dla cukrzyków mogą ulec zafałszowaniu na skutek przyjmowania: dużych dawek witaminy C, alkoholu, salicylanów, sterydów anabolicznych, kofeiny, pochodnych kwasu nikotynowego, a także niektórych leków moczopędnych i psychotropowych.
Hormony tarczycy – na ich stężenie mają wpływ preparaty zawierające jod, leki zmniejszające krzepliwość krwi z grupy dikumaryn, kortykosteroidy a także popularna Aspiryna, czy Polopiryna.
Jod – badania zawartości jodu mogą dać nieprawidłowe wyniki na skutek stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych, hormonów tyreotropowych, kwasu acetylosalicylowego, fenylbutazonu, testosteronu i preparatów zwiększające jego wydzielanie.
Kwas moczowy – jego stężenie mogą zaburzać: alkohol, pochodne kwasu nikotynowego, niektóre leki moczopędne, salicylany.
Lipidy i cholesterol – wyniki oznaczeń tych związków może zaburzać stosowanie pochodnych kwasu nikotynowego, antybiotyków, leków przeciwcukrzycowych.
Magnez – na wartości jego stężenia wpływa przyjmowanie alkoholu, doustnych leków antykoncepcyjnych, preparatów wapniowych, glukozy, witaminy D3.
Potas – wyniki pomiaru stężenia potasu mogą ulec zaburzeniu w trakcie przyjmowania moczopędnych leków oszczędzających potas np. spironolaktonu, a także znacznych ilości glukozy, salicylanów oraz insuliny.
Prolaktyna – oznaczając parametry tego hormonu należy wykluczyć stosowanie przez pacjenta doustnych środków antykoncepcyjnych i alkoholu.


Badania moczu

Glukoza – oznaczenie glukozy w moczu może ulec zafałszowaniu na skutek terapii pochodnymi kwasu nikotynowego, lekami estrogenowymi, niektórymi antybiotykami, morfiną, salicylanami, preparatami zawierającymi jod.
Białko – białkomocz może być wywołany przez niektóre antybiotyki oraz znaczne dawki salicylanów.
Barwa moczu – stanowi ważny element diagnostyczny, jednak barwa moczu może ulec zmianie na skutek przyjmowania alkoholu, niektórych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych (indometacyna), a także fosfolipidów sojowych (Essentiale F., Esseliv).
Testy ciążowe – ich skuteczność wynosi najczęściej powyżej 90%, jedna przyjmowanie doustnych leków antykoncepcyjnych, salicylanów, czy pochodnych fenotiazyny może obniżyć wiarygodność ich wyniku.


Rytmy dobowe, a wyniki badań

Całe życie człowieka podporządkowane jest określonej cykliczności. Powtarzające się etapy odmierzają swoiste rytmy, które warunkują funkcjonowanie całego organizmu. Badaniami nad różnorodnymi cyklami i ich wpływem na farmakoterapię, a również na zmiany biochemiczne zachodzące w organizmie zajmuje się chronofarmakologia. Analizując wpływ rytmów okołodobowych na rezultaty badań diagnostycznych zaobserwowano, że może on znacznie zmieniać wyniki oznaczeń podstawowych parametrów biochemicznych. Przykładowo zawartość jonów Na+, K+ i Mg2+ we krwi jest najniższa w nocy, a największa w godzinach porannych. Stężenia fosforanów wykazują maksimum nocą, a rano przyjmują wartości najniższe. Z kolei wartość procentowa żelaza osiąga szczyt w godzinach popołudniowych, a minimum około północy. O ile stężenie kreatyniny zwiększa się wieczorem, to stężenie glukozy, zwłaszcza u chorych na cukrzycę zwiększa się w nocy i zmniejsza podczas dnia. Zmiany te dotyczą również takich składników krwi jak granulocyty kwasochłonne i limfocyty, których liczba zmniejsza się rano, przy zwiększeniu ogólnej liczby krwinek białych. Z kolei oznaczenie stężenia hemoglobiny przyjmie wyższe wartości w godzinach porannych niż wieczorem.

W gabinecie lekarskim

Niejednokrotnie postawienie właściwej diagnozy mogą utrudniać pewne sytuacje na pozór zupełnie nie związane z dolegliwościami pacjenta. Przykładem może być tzw. „nadciśnienie białego fartucha”. Polega ono na tym, że w trakcie pomiaru ciśnienia tętniczego w placówce służby zdrowia emocje pacjenta powodują, że wartość pomiaru jest wyższa niż w trakcie pomiarów samodzielnych w warunkach domowych.


Przed terminem pobrania materiału do oznaczeń powinno się, o ile to możliwe zrezygnować ze stosowania wszelkich leków i używek. Jeżeli jakieś leki musimy zażywać bezwzględnie to poinformowany o tym fakcie lekarz powinien sprawdzić, czy nie wpływają one na wyniki zlecanych badań.


dr n. farm. Piotr Kaczmarczyk
 

Przystojny mężczyzna

Higiena intymna mężczyzny

article thumbnail

Podczas gdy o higienie kobiecych narządów rodnych napisano tomy, bo zaniedbania w tej dziedzinie zagrażają rozrodczości, to o „tych" męskich sprawach pisze i mówi się niewiele. Higiena inty [ ... ]


Tacierzyństwo

Problemy dziecka czy Twoje złe nawyki

article thumbnail

Omówię kilka podstawowych. Są one do wyeliminowania poprzez systematyczną pracę dziecka i rodzica. Mało które dziecko, wiesz to tak samo dobrze jak ja, samo chce uczyć się dodatkowo czy zmi [ ... ]


Rozsądne odżywianie

Ryby - samo zdrowie, ale...

article thumbnail

W zeszłym roku przeciętny Polak zjadał o połowę mniej ryb niż mieszkańcy innych krajów europejskich i kilkakrotnie mniej od światowych liderów - Japończyków (rocznie 65,8 kg na osobę) i N [ ... ]


Wszystko o seksie

Czy seksuolog jest potrzebny w epoce viagry?

article thumbnail

Rozmowa z doktorem Arturem Nowakowskim, seksuologiem i ginekologiem z 18 letnim stażem zawodowym, przyjmującym w Centrum Medycznym Falck przy ul. Mariańskiej 1 w Warszawie. Prywatnie zapalony row [ ... ]