| Wpływ leków, rytmu dobowego i bieli fartucha na wyniki badań diagnostycznych |
|
|
|
| Zdrowe życie |
|
Właściwe rozpoznanie jest pierwszym, a zarazem podstawowym etapem procesu terapeutycznego. Od prawidłowo postawionej diagnozy zależy kierunek dalszego postępowania leczniczego. Jednym z narzędzi pozwalających lekarzowi zorientować się w kondycji zdrowotnej organizmu pacjenta są badania diagnostyczne. Oznaczenie parametrów poszczególnych substancji we krwi i moczu pozwala na dość precyzyjne rozpoznanie wielu jednostek chorobowych. Niejednokrotnie to właśnie ogólna analiza płynów ustrojowych sygnalizuje stan patologiczny, nawet gdy pacjent nie odczuwa jeszcze wyraźnych dolegliwości. Dobór właściwych badań i wykonanie ich we właściwym momencie jest więc jednym z najważniejszych działań diagnostycznych, warto jednak nadmienić, że wyniki poszczególnych oznaczeń mogą w pewnych okolicznościach odbiegać od stanu rzeczywistego. Leki, a badania laboratoryjne Jednym z czynników, który może w znacznym stopniu zmieniać wartości oznaczeń poszczególnych substancji jest stosowanie leków w okresie poprzedzającym badanie. Większość medykamentów wykazuje cały szereg działań, ujawniających się w różnych procesach zachodzących w organizmie. Oprócz działań swoistych, zamierzonych mogą wywoływać reakcje nieoczekiwane dotyczące np. aktywności enzymatycznej, gospodarki hormonalnej, stężenia jonów w płynach ustrojowych itp. Zjawisko to powoduje również ryzyko zafałszowania rzeczywistych wyników oznaczeń laboratoryjnych. Sytuacja ta dotyczy głównie parametrów związanych z funkcjonowaniem nerek i wątroby jako narządów związanych z metabolizmem i eliminacją leków, a manifestuje się różnicą stężenia lub ilości podstawowych oznaczanych substancji. Przykłady wpływu leków na wyniki badań laboratoryjnych Substancje badane we krwi ALAT, ASPAT (aminotransfrazy) - zwiększenie ich aktywności może sugerować uszkodzenia, lub zaburzenia pracy wątroby, ale również następuje w związku z przyjmowaniem popularnych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych (salicylany -: Aspirin, Polopirin, Upsarin, fenylbutazon - Butapirazol), sulfonamidów, doustnych leków antykoncepcyjnych, antybiotyków, sterydów anabolicznych, a także na skutek zażywania dużych dawek kwasu askorbinowego czyli witaminy C. ![]() Amoniak – rozbieżności w wynikach oznaczeń mogą wynikać ze stosowania barbituranów, leków przeciwbólowych, alkoholu. Bilirubina – zwiększenie ilości tego żółtego barwnika może wystąpić na skutek spożycia alkoholu, barbituranów, a także dużych dawek witaminy C. Czas krzepnięcia – może być wydłużony na skutek przyjmowania salicylanów, lub leków obniżających krzepliwość krwi np: Acenocumarolu. Glukoza – oznaczenia tego cukru, szczególnie ważne dla cukrzyków mogą ulec zafałszowaniu na skutek przyjmowania: dużych dawek witaminy C, alkoholu, salicylanów, sterydów anabolicznych, kofeiny, pochodnych kwasu nikotynowego, a także niektórych leków moczopędnych i psychotropowych. Hormony tarczycy – na ich stężenie mają wpływ preparaty zawierające jod, leki zmniejszające krzepliwość krwi z grupy dikumaryn, kortykosteroidy a także popularna Aspiryna, czy Polopiryna. Jod – badania zawartości jodu mogą dać nieprawidłowe wyniki na skutek stosowania doustnych środków antykoncepcyjnych, hormonów tyreotropowych, kwasu acetylosalicylowego, fenylbutazonu, testosteronu i preparatów zwiększające jego wydzielanie. Kwas moczowy – jego stężenie mogą zaburzać: alkohol, pochodne kwasu nikotynowego, niektóre leki moczopędne, salicylany. Lipidy i cholesterol – wyniki oznaczeń tych związków może zaburzać stosowanie pochodnych kwasu nikotynowego, antybiotyków, leków przeciwcukrzycowych. Magnez – na wartości jego stężenia wpływa przyjmowanie alkoholu, doustnych leków antykoncepcyjnych, preparatów wapniowych, glukozy, witaminy D3. Potas – wyniki pomiaru stężenia potasu mogą ulec zaburzeniu w trakcie przyjmowania moczopędnych leków oszczędzających potas np. spironolaktonu, a także znacznych ilości glukozy, salicylanów oraz insuliny. Prolaktyna – oznaczając parametry tego hormonu należy wykluczyć stosowanie przez pacjenta doustnych środków antykoncepcyjnych i alkoholu. Badania moczu Glukoza – oznaczenie glukozy w moczu może ulec zafałszowaniu na skutek terapii pochodnymi kwasu nikotynowego, lekami estrogenowymi, niektórymi antybiotykami, morfiną, salicylanami, preparatami zawierającymi jod. Białko – białkomocz może być wywołany przez niektóre antybiotyki oraz znaczne dawki salicylanów. Barwa moczu – stanowi ważny element diagnostyczny, jednak barwa moczu może ulec zmianie na skutek przyjmowania alkoholu, niektórych leków przeciwbólowych i przeciwzapalnych (indometacyna), a także fosfolipidów sojowych (Essentiale F., Esseliv). Testy ciążowe – ich skuteczność wynosi najczęściej powyżej 90%, jedna przyjmowanie doustnych leków antykoncepcyjnych, salicylanów, czy pochodnych fenotiazyny może obniżyć wiarygodność ich wyniku. Rytmy dobowe, a wyniki badań Całe życie człowieka podporządkowane jest określonej cykliczności. Powtarzające się etapy odmierzają swoiste rytmy, które warunkują funkcjonowanie całego organizmu. Badaniami nad różnorodnymi cyklami i ich wpływem na farmakoterapię, a również na zmiany biochemiczne zachodzące w organizmie zajmuje się chronofarmakologia. Analizując wpływ rytmów okołodobowych na rezultaty badań diagnostycznych zaobserwowano, że może on znacznie zmieniać wyniki oznaczeń podstawowych parametrów biochemicznych. Przykładowo zawartość jonów Na+, K+ i Mg2+ we krwi jest najniższa w nocy, a największa w godzinach porannych. Stężenia fosforanów wykazują maksimum nocą, a rano przyjmują wartości najniższe. Z kolei wartość procentowa żelaza osiąga szczyt w godzinach popołudniowych, a minimum około północy. O ile stężenie kreatyniny zwiększa się wieczorem, to stężenie glukozy, zwłaszcza u chorych na cukrzycę zwiększa się w nocy i zmniejsza podczas dnia. Zmiany te dotyczą również takich składników krwi jak granulocyty kwasochłonne i limfocyty, których liczba zmniejsza się rano, przy zwiększeniu ogólnej liczby krwinek białych. Z kolei oznaczenie stężenia hemoglobiny przyjmie wyższe wartości w godzinach porannych niż wieczorem. W gabinecie lekarskim Niejednokrotnie postawienie właściwej diagnozy mogą utrudniać pewne sytuacje na pozór zupełnie nie związane z dolegliwościami pacjenta. Przykładem może być tzw. „nadciśnienie białego fartucha”. Polega ono na tym, że w trakcie pomiaru ciśnienia tętniczego w placówce służby zdrowia emocje pacjenta powodują, że wartość pomiaru jest wyższa niż w trakcie pomiarów samodzielnych w warunkach domowych. Przed terminem pobrania materiału do oznaczeń powinno się, o ile to możliwe zrezygnować ze stosowania wszelkich leków i używek. Jeżeli jakieś leki musimy zażywać bezwzględnie to poinformowany o tym fakcie lekarz powinien sprawdzić, czy nie wpływają one na wyniki zlecanych badań. dr n. farm. Piotr Kaczmarczyk |





