Wątroba (hepar) jest największym gruczołem ludzkiego organizmu. Przeciętny jej ciężar wynosi ok. 1,5 kg.

Całość gruczołu jest podzielona trzema bruzdami w kształcie litery H na cztery płaty: lewy płat, prawy płat, płat czworoboczny oraz płat ogoniasty. Wątroba jest narządem bardzo bogato ukrwionym stąd jej czerwonobrunatna barwa. W miejscu zwanym wrotami wątroby wnikają do gruczołu: tętnica wątrobowa (doprowadzająca krew tętniczą, czyli utlenowaną), żyła wrotna (transportująca wchłonięte ze światła jelita składniki mineralne i pokarmowe) oraz nerwy, a wychodzą z niej naczynia limfatyczne i przewód żółciowy. Wątroba okryta jest błoną łącznotkankową zwaną torebką wątroby. Od wrót wątroby wnikają pasma tkanki łącznej do wnętrza wątroby, dzieląc je na zraziki, które utworzone są z wielkiej liczby komórek wątrobowych – hepatocytów ułożonych w promieniście biegnące beleczki. Hepatocyty pełnią różnorodne funkcje między innymi wydzielają żółć. Oprócz komórek wątrobowych, których jest ok. 80%, wątroba zawiera jeszcze ok. 16% komórek siateczkowo – sródbłonkowych gwiaździstych (Browicza – Kupffera) pełniących rolę obronną polegającą na niszczeniu fragmentów komórek i rozpadających się krwinek czerwonych, a także z ok. 4% komórek nabłonka dróg żółciowych.

Konsystencja wątroby jest miękka, sprężystość nieznaczna. Miąższ wątroby jest bardzo kruchy, toteż przy upadkach lub urazach narząd ten łatwo pęka. Wątroba zajmuje prawie całe podżebrze prawe, znaczną część nadbrzusza i sięga do podżebrza prawego. Jest wyczuwalna na jeden – dwa palce poprzecznie ułożone pod prawym łukiem żebrowym. Lekkie uciśnięcie zdrowej wątroby nie boli.
Wątroba jest największym „laboratorium” organizmu ludzkiego. Od sprawności wątroby uzależniona jest sprawność układu trawienia i krążenia, a tym samym całego organizmu. Czynności wątroby są bardzo różnorodne. Jest centralnym narządem przemiany cukrów, białek i tłuszczy. Wątroba odgrywa życiową rolę w regulowaniu składu krwi i w przebiegu procesów chemicznych o podstawowym znaczeniu dla organizmu. Bierze udział w procesach trawienia poprzez wydzielanie żółci ok. 1l na dobę (spełniającej zasadniczą rolę w procesie trawienia tłuszczy) i jest gromadzona w pęcherzyku żółciowym. Wątroba magazynuje glikogen (podstawowy zapasowy materiał energetyczny ustroju), tłuszcze, białka i witaminy, pełni rolę odtruwającą - neutralizuje substancje szkodliwe dla organizmu (np. alkohol), rozkłada leki, ponadto reguluje gospodarkę żelaza i miedzi, które się w niej gromadzą, wytwarza białka osocza, czynniki krzepnięcia krwi jak fibrynogen i protrombinę. W wątrobie zachodzi rozkład starzejących się czerwonych ciałek krwi (erytrocytów), zawierających hemoglobinę (barwnik przenoszący tlen).

Do najczęstszych schorzeń wątroby należą zapalenia wątroby. Zapalenie wątroby (hepatitis) może być wywołane przez różne czynniki zakaźne (bakterie i dominujące w tych stanach wirusy) i niezakaźne (np. alkohol, metale: arsen, chrom, kadm, cynk, fosfor, miedź, ołów, rtęć, tal, ponadto substancje takie jak: chloroform, czterochlorek węgla, trójchloroetylen, benzen, dwusiarczek węgla).

Do najważniejszych wirusowych czynników zapalenia wątroby zalicza się wirusy, które zostały oznaczone kolejnymi literami alfabetu: Hepatitis A virus (HAV), Hepatitis B virus (HBV), Hepatitis C virus (HCV), Hepatitis D virus (HDV) – znany również jako czynnik delta i Hepatitis E virus (HEV). Wywołują one wirusowe zapalenie wątroby – WZW. Pięć wymienionych wirusów zapalenia wątroby można zróżnicować w dwóch grupach: przenoszone drogą pokarmową (jelitowe wirusy zapalenia wątroby) HAV i HEV (oznaczone samogłoskami A i E), które wywołują najczęściej samoustępujące zakażenia z krótkim okresem objawów chorobowych i pozostałe trzy: HBV, HCV, HDV (oznaczone spółgłoskami B, C, D) mogą wywoływać bardziej poważne ostre choroby, przechodzące często w przewlekłe. Do chorób przewlekłych należy marskość wątroby, która ewentualnie w skrajnych przypadkach może przechodzić w raka wątroby. We wczesnym okresie choroby WZW można pomylić z grypą przebiegającą z gorączką, zmęczeniem, nudnościami, wymiotami, biegunką, bólami mięśni i stawów, utratą wagi. Objawy te poprzedzają wystąpienie żółtaczki, z charakterystycznym żółtym zabarwieniem skóry i spojówek oczu; podwyższenie poziomu aminotransferaz (Aspat, Alat) i bilirubiny w surowicy krwi oraz powiększenia wątroby.

Dodać należy, że dotychczas zostały wyprodukowane szczepionki tylko przeciwko wirusom HAV i HBV. Wirus HAV wywołuje zapalenie wątroby typu A i jest nazywany „chorobą brudnych rąk”, pojawiającą się wszędzie tam, gdzie panują złe warunki sanitarno–higieniczne (zanieczyszczone pokarmy, ścieki, brudne ręce itp.). Źródłem zakażenia jest chory na WZW człowiek, jak i zdrowy, który jest nosicielem wirusa. Materiał zakaźny stanowią wydzieliny i wydaliny chorego (głównie kał). Epidemiczne zachorowania występują w szkołach, wojsku, zakładach zbiorowego żywienia, zakażenia rodzinne. Większość osób po przebyciu WZW A wraca do zdrowia po miesiącu lub dwóch. Wirus HEV rozwija się głównie u ludzi dorosłych lub w średnim wieku. Przenoszony jest gównie drogą pokarmową. Występuje głównie w krajach tropikalnych i subtropikalnych, w których w większości przypadków źródłem zakażenia jest woda.

Wirus HBV przedostaje się do organizmu drogą pozajelitową, głównie jest to droga naruszenia ciągłości tkanek (parenteralna), związana z wykonywaniem zabiegów medycznych (leczniczych lub diagnostycznych) oraz z zabiegami pozamedycznymi (podczas tatuowania, kolczykowania, zabiegów rytualnych, u fryzjera, kosmetyczki) narzędziami źle wysterylizowanymi. Zakażenie może szerzyć się również drogą przetoczenia zakażonej krwi. Inną drogą jest ścisły kontakt, zwłaszcza seksualny, szczególnie homoseksualny. Zakażenie może także przenosić się drogą wertykalną z matki na dziecko podczas porodu. Do zakażenia wystarczy wprowadzenie 0,00004 ml zakażonej krwi. Początkowy obraz kliniczny zakażenia HBV jest podobny do HAV, u ok. 5-10% pacjentów zakażenie ma charakter przetrwały, doprowadzający do przewlekłego zapalenia wątroby, które może prowadzić do rozwoju marskości wątroby a nawet do pierwotnego raka wątroby.

Wirus HCV szerzy się drogą pozajelitową podobnie jak wirus HBV. Objawy kliniczne są również podobne do HBV. Wirus jest bardzo podstępny. Chorzy wielokrotnie dowiadują się często o istnieniu wirusa przypadkiem lub gdy występują już objawy chorobowe Przebieg choroby jest lżejszy niż w przypadku HBV, lecz częściej dochodzi do przewlekłego zapalenia wątroby lub raka wątroby.

Wirus HDV - jest to wirus, który do namnażania wymaga HBV. Zakażenie może nastąpić jako jedna z 2 możliwości: zakażenie równoczesne (coinfection) HBV i HDV z przebiegiem ostrego WZW znacznie cięższego lub piorunującego oraz nadkażenie (superinfection) po uprzednim zakażeniu HBV z przewlekłym nosicielstwem HDV lub ostrym zapaleniem wątroby o ciężkim przebiegu. Śmiertelność dochodzi do 30%. Zachorowania występują szczególnie w basenie morza Śródziemnego. W Polsce stwierdzono kilka zawleczonych przypadków. Jak ktoś ładnie powiedział: "Gdyby wirus typu B był odrzutowcem, wirus Delta byłby dopalaczem jego silników”.