Bolesna przypadłość jaką są żylaki pojawia się niejednokrotnie już w wieku młodzieńczym i towarzyszy chorym przez całe życie. Na szczęście współczesna medycyna dysponuje wiedzą w jaki sposób zarówno leczyć jak i zapobiegać rozwojowi tej choroby.

 

Dolegliwości związane z żylakami kończyn dolnych stanowią problem dla prawie 50 % dorosłych mieszkańców Europy. Przyczyną powstawania żylaków jest zaburzenie czynności zastawek żylnych blokujących cofanie się transportowanej żyłami do serca krwi. Upośledzenie tego procesu powoduje stopniowy zastój krwi w naczyniu żylnym, co przyczynia się do jego długotrwałego rozszerzenia, osłabiającego zdolność naczynia krwionośnego do kurczenia się. Wraz z rozwojem choroby pojawia się tendencja do powstawania obrzęków oraz stanu zapalnego, najczęściej w okolicy kostki i stóp. Zmianom tym towarzyszy narastająca bolesność oraz problemy z poruszaniem się. Długotrwale rozwijające się i nieleczone żylaki mogą doprowadzić do poważnych zaburzeń ukrwienia i powstania trudno gojących się owrzodzeń, w skrajnych przypadkach stanowiących realne zagrożenie dla całego organizmu.

 

 

 Profilaktyka żylaków wydaje się być prostą i nieuciążliwą w życiu codziennym. Niestety niejednokrotnie nieświadomie zwiększamy ryzyko wystąpienia tej dolegliwości. Obecne warunki życia powodują, że znacznie więcej czasu niż powinniśmy spędzamy w pozycji siedzącej lub stojącej przy jednoczesnym ograniczeniu do minimum pracy mięśni nóg związanej z chodzeniem, bieganiem czy jazdą na rowerze. Jeżeli wykonywana przez nas praca wymusza pozycję siedzącą, lub długotrwałe stanie wskazane jest częste pobudzanie pracy mięśni łydki np. przez kilkakrotne stawanie na palcach, czy świadome napinanie różnych partii mięśni nóg. Kolejnym czynnikiem pośrednio wynikającym z powyższego jest nadwaga, lub otyłość. W profilaktyce rozwoju żylaków niezbędna jest normalizacja masy ciała, najlepiej jeśli jest ona wynikiem regularnej i dobranej dla pacjenta formy aktywności fizycznej. W ostatnich latach w większości miast wyznaczono ścieżki rowerowe umożliwiające sprawne przemieszczanie się, warto więc rozważyć potraktowanie roweru jako alternatywnego dla sprzyjającego bezruchowi samochodu środka komunikacji. Niezwykle ważnym elementem w rozwoju choroby żylakowej jest palenie tytoniu. Papierosy nie tylko przyczyniają się do powstania miażdżycy, ale również upośledzają zdolność naczyń krwionośnych do pracy polegającej na kurczeniu się i rozkurczaniu. Warto również wspomnieć o właściwej higienie i wypoczynku korzystnym dla naczyń kończyn dolnych. Osoby mające problemy z żylakami powinny unikać gorących kąpieli oraz sauny, a w trakcie odpoczynku należy zadbać aby stopy były uniesione na podwyższeniu.

Najbardziej radykalną i jednocześnie najskuteczniejszą metodą leczenia zaawansowanych zmian żylakowych są zabiegi chirurgiczne. Nie zwalniają one jednak pacjentów z obowiązku przestrzegania właściwego trybu życia oraz terapii zachowawczej. Ta z kolei obejmuje głównie farmakoterapię (stosowanie leków doustnych i zewnętrznych) oraz leczenie uciskowe (stosowanie dostępnych w sklepach medycznych i aptekach pończoch i opasek uciskowych mechanicznie zmniejszających objętość żylaków). Z innych metod można wymienić stosowanie obmywań, lub kąpieli z zimnej, lub naprzemiennie chłodnej (10-15 OC) i ciepłej (36-38 OC) wody po około 30s. wg. metody Kneippa.
Preparaty stosowane wewnętrznie w postaci tabletek, lub kapsułek oraz zewnętrznie w postaci maści i żeli, rzadziej kremów łagodzą dolegliwości bólowe i zmniejszają nasilenie objawów towarzyszącym żylakom. Mechanizm działania tych leków opiera się głównie na poprawie kondycji naczyń krwionośnych, miejscowym obniżeniu krzepliwości krwi oraz działaniu przeciwzapalnym. Ich stosowanie jest wskazane jako terapia główna w początkowych stadiach choroby, lub jako terapia pomocnicza przy większym nasileniu objawów. Zawierają opisane poniżej substancje jako leki pojedyncze lub w różnych kombinacjach i proporcjach jako preparaty złożone.


Główne substancje czynne stosowane w leczeniu żylaków

DIOSMINA I HESPERYDYNA Często łączone ze sobą, podawane doustnie działają ochronnie na ściany naczyń krwionośnych. Podwyższają napięcie ścian żył, polepszają drenaż limfatyczny nasilając perystaltykę naczyń chłonnych i przepływ limfy. Zmniejszają obrzęki i stany zapalne.

HEPARYNA Stosowana zewnętrznie. W ludzkim organizmie jest produkowana przez wątrobę i bierze udział w regulacji procesów krzepnięcia. Stosowana miejscowo zapobiega tworzeniu się zakrzepów wewnątrz naczyń krwionośnych, ułatwia wchłanianie się krwiaków, miejscowo zmniejsza krzepliwość krwi, pobudza regeneracje tkanki łącznej, łagodzi ból.

HIRUDYNA Stosowana zewnętrznie. Jest substancją produkowaną przez aparat gębowy pijawek (Hirudinea) uniemożliwiającą krzepnięcie krwi ich „ofiar”. Stosowana na skórę zmniejsza miejscowo krzepliwość.

MENTOL Stosowany na skórę powoduje wrażenie ochłodzenia, zmniejsza odczucie bólu.

RUTYNA I JEJ POCHODNE Stosowana doustnie i miejscowo zmniejsza obrzęki pochodzenia żylnego, uszczelnia naczynia krwionośne i poprawia ich napięcie i elastyczność, zmniejsza zastój żylny. Wykazuje ponadto działanie antyagregacyjne i ułatwia miejscowy przepływ krwi. Wpływa na syntezę kolagenu, poprawia stan śródbłonka naczyń. Zmniejsza łamliwość naczyń włosowatych, zapobiega utlenianiu witaminy C.

WYCIĄG Z ARNIKI GÓRSKIEJ (KUPALNIKA) Stosowany zewnętrznie działa przeciwzakrzepowo, zmniejsza obrzęk i stan zapalny, poprawia krążenie obwodowe.

WYCIĄG Z KASZTANOWCA Stosowany doustnie i miejscowo zmniejsza obrzęki uszczelniając naczynia krwionośne, przyspiesza wchłanianie się krwiaków. Łagodzi stany zapalne naczyń krwionośnych, zwiększa napięcie i elastyczność ścian żył, poprawia miejscowy przepływ krwi. Poprawia dotlenienie i odżywienie tkanek.

WYCIĄG Z MIŁORZĘBU JAPOŃSKIEGO Stosowany wewnętrznie hamuje przepuszczalność naczyń oraz stymuluje ich kurczliwość. Modyfikuje tonus żylny. Stosowany zewnętrznie poprawia kondycje naczyń krwionośnych.

WYCIĄG Z RUSZCZYKA KOLCZASTEGO Stosowany doustnie poprawia napięcie ścian naczyń krwionośnych, obkurcza patologicznie rozszerzone naczynia krwionośne. Zmniejsza przepuszczalność naczyń włosowatych i przeciwdziała powstawaniu obrzęków, a także działa przeciwzapalnie.

Choroby naczyń krwionośnych częściej dotykają kobiet niż mężczyzn. W Europie problem ten dotyczy około 30% kobiet, gdy wśród mężczyzn odsetek ten wynosi 10%. Wiąże się to z fizjologicznie większym stężeniem estrogenów we krwi oraz dodatkową ich suplementacją w postaci antykoncepcji hormonalnej. Specyficznym zjawiskiem są żylaki towarzyszące ciąży, ich przyczyną nie są zmiany patologiczne lecz naturalne tj. związane z procesami zachodzącymi w organizmie matki wraz z rozwojem płodu. W tym przypadku żylaki kończyn dolnych występują u około 20 % ciężarnych. Należy pamiętać, że ciąża wyklucza stosowanie wielu preparatów farmakologicznych również roślinnych, a decyzja o ewentualnej terapii powinna być konsultowana z lekarzem prowadzącym. Statystycznie kobiety częściej sięgają po leki przeciwżylakowe, lub korzystają z zabiegów chirurgicznych również ze względów estetycznych.


Czynniki sprzyjające występowaniu żylaków

Czynniki niezależne od postępowania pacjenta:

- Genetyczna skłonność do chorób naczyń krwionośnych. Żylaki występują w rodzinie
- Wrodzone wady naczyń krwionośnych np.: nieprawidłowa budowa lub mniejsza ilość zastawek żylnych
- Wraz z wiekiem ryzyko wystąpienia żylaków wzrasta
- Zaburzenia wtórne związane z innymi schorzeniami np. zaburzenia hormonalne, wysoka krzepliwość krwi, zespół pozakrzepowy


Czynniki zależne od postępowania pacjenta:

- Długie przebywanie w pozycji siedzącej lub stojącej np.: rodzaj wykonywanej pracy.
- Brak ruchu, związanego z intensywną pracą mięśni łydek
- Palenie tytoniu i nadużywanie alkoholu.
- Przebywanie w zbyt wysokiej temperaturze, długie gorące kąpiele, sauna
- Otyłość
- Nieodpowiednie obuwie

                                                                                                                                         dr n. farm. Piotr Kaczmarczyk

 

 

 

PIŚMIENNICTWO

ABRAMOWITZ L (RED.).: Rekomendacje kliniczne dotyczące leczenia choroby hemoroidalnej. Gastroenterol.Clin.Biol.; 25.
JĘDRZEJKO K.: Zarys wiedzy o roślinach leczniczych. Śląska Akademia Medyczna Katowice 1997.
KNEIPP S.: Moje leczenie wodą, na podstawie przeszło 40-letniego doświadczenia. Nakład Księgarni Józefa Kösel. Kempten 1902.
OŻAROWSKI A., JARONIEWSKI W.: Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie. IWZZ Warszawa 1987
SAMOCHOWIEC L.: Kompendium ziołolecznictwa. Volumed, Urban&Partner Wrocław 2002.
STARỳ F., FIRÁSEK V.: Rośliny lecznicze. Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne – Warszawa 1982.
STRUCZYŃSKI J.: Przewlekła niewydolność żylna. Panacea nr 4 - 2003.