Dokąd po leki? | Portal dla mężczyzn

Jesteś na: Home

Zdrowie

Dokąd po leki?

Zdrowe życie

Statystyki od kilku lat wskazują niezmiennie na stały wzrost sprzedaży leków dostępnych bez recepty, inaczej zwanych lekami z grupy OTC (over the counter). Kupujemy i zażywamy coraz więcej leczniczych specyfików. Stan ten nie wynika bynajmniej z nagłego wzrostu występowania wielu dolegliwości wśród społeczeństwa. Jest on raczej wynikiem sprawnie prowadzonych kampanii marketingowo-reklamowych oraz bardziej powszechnym zjawiskiem pozaaptecznej sprzedaży leków. Dziś niektóre preparaty możemy znaleźć na półkach kiosków, stacji benzynowych, supermarketów, warzywniaków i innych placówek handlowych. Zakup leku jest w tym przypadku elementem dodatkowym wobec głównego celu wizyty i często jest on wynikiem chwilowego impulsu.

Sprzedaż apteczna i pozaapteczna tych samych leków jednak różnią się od siebie. W pierwszym przypadku cała droga jaką pokonuje lek od producenta, poprzez hurtownie farmaceutyczne aż do apteki jest skrupulatnie monitorowana. Nadzór Farmaceutyczny kontroluje kolejne elementy łańcucha sprzedaży pod względem zapewnienia odpowiednich warunków przechowywania i transportu (np. temperatura, wilgotność), co ma gwarantować trwałość i stabilność składu leku, a co za tym idzie jego prawidłowe działanie. W przypadku innych placówek np.: kioski, stacje benzynowe, sklepy wielobranżowe, supermarkety nie zawsze można mówić o prawidłowym przechowywaniu i dystrybucji leków, gdyż są one traktowane jak każdy inny towar handlowy. Warto nadmienić, że niewłaściwe parametry przechowywania mogą być przyczyną wielu niekorzystnych procesów fizykochemicznych jakim może ulec substancja lecznicza, czego wynikiem w najlepszym wypadku może być osłabienie siły działania substancji leczniczej.

Niezmiernie ważnym w kontekście nasilenia sprzedaży leków dostępnych bez recepty wydaje się również zjawisko opieki farmaceutycznej. Oczywiście każda apteka opiekuje się swoimi pacjentami, niektóre jej założenia takie jak fachowe doradztwo w sprawie zakupu leków, czy wymiana preparatu na tańszy odpowiednik, jeżeli pacjent tego sobie życzy, a zapis na recepcie nie wyklucza ustalone są wręcz ustawowo. Aptekarz bazując na własnej wiedzy i doświadczeniu ma obowiązek służyć poradą w zakresie interakcji, działań niepożądanych, czy przeciwwskazań. Obecnie w Polsce coraz większa ilość aptek wprowadza bardziej zaawansowane metody opieki farmaceutycznej. W wielu aptekach można dziś zmierzyć ciśnienie krwi i pobrać książeczki codziennego pomiaru, uzyskać opracowania dotyczące diety, leczenia i profilaktyki wielu schorzeń, wysłuchać tematycznej prelekcji, czy wybrać jeden z nieodpłatnych tytułów gazet dla pacjentów. Jednym z ważniejszych aspektów opieki farmaceutycznej jest informacja dotycząca ewentualnych negatywnych działań jakie mogą pojawić się w trakcie zażywania leków.

Na przykładzie uczulenia na leki

Jako przykład możemy potraktować zjawisko uczuleń na substancje lecznicze, stanowiące jedną z form działań niepożądanych. Na świecie liczba pacjentów wykazujących skłonność do uczuleń stale się zwiększa. Powiększa się również grupa pacjentów uczulonych na poszczególne substancje lecznicze jako potencjalne alergeny. Uczulenia na leki mogą dawać objawy błyskawicznie, tuż po podaniu (np. kwas acetylosalicylowy), lub po długotrwałym stosowaniu w chorobach przewlekłych (np. tiazydy). Wśród leków, które często powodują uczulenia wymienić można antybiotyki (zwłaszcza penicyliny), sulfonamidy, salicylany, pochodne pirazolonu (np: fenylbutazon, metamizol), preparaty zawierające jod, leki znieczulające miejscowo (prokaina, lidokaina), organopreparaty, sole metali ciężkich, a także witaminę B1. Uczulenie takie może objawiać się nie tylko reakcjami skórnymi (np. rumień, wypryski, pokrzywka), ale także uszkodzeniem oraz zaburzeniem wytwarzania krwinek zarówno czerwonych, białych jak i trombocytów (aminofenazon, fenylbutazon), napadami duszności na skutek skurczu oskrzeli (salicylany), obrzękiem naczynioruchowym, a w najcięższej formie przyjmuje postać wstrząsu stanowiąc zagrożenie życia (penicyliny, leki znieczulające miejscowo). Uczulenia lekowe występują najczęściej u pacjentów ze skłonnością do alergii, co narzuca na nich rygor ostrożności w trakcie farmakoterapii, zwłaszcza związanej ze stosowaniem leków alergizujących. Podobne obostrzenia dotyczą astmatyków, pacjentów cierpiących na katar sienny, obrzęki Quinckego oraz inne dolegliwości na tle alergicznym.

W przypadku niektórych leków (penicyliny, leki znieczulające miejscowo) podawanych pacjentowi zgodnie ze wskazaniami lekarza po raz pierwszy, aby zmniejszyć ryzyko groźnej reakcji na lek przeprowadza się przed pierwszym podaniem próby uczuleniowe, które jeżeli dadzą wynik pozytywny wykluczają stosowanie specyfiku u danego pacjenta. Natomiast w przypadku specyfików dostępnych bez recepty kwestia zapobiegania uczuleniom komplikuje się. Jeżeli pacjent jest uczulony na daną grupę leków powinien informować o tym po pierwsze lekarza aby wykluczyć ordynacje leków z tej grupy, po drugie powinien informować o swej dolegliwości farmaceutę w aptece. Często pacjent wie, że jest uczulony na daną substancje lecznicze, lecz nie posiada wystarczającej wiedzy do weryfikacji stosowanych leków w tym kontekście. Przykładem mogą być salicylany. U pacjentów z pewnymi predyspozycjami genetycznymi po zażyciu salicylanów dochodzi do gwałtownej reakcji organizmu objawiającej się między innymi skurczem oskrzeli, czego konsekwencją są duszności. Najczęściej po takim epizodzie pacjent wie, że przykre dolegliwości są wynikiem uczulenia na salicylany czyli np.: Polopirynę, Aspirynę, czy Upsarin. Jednak rzadko zdarza się, żeby wiedza ta dotyczyła również preparatów zawierających salicylany o innym zastosowaniu. Często to farmaceuta poinformowany o uczuleniu wyjaśnia pacjentowi, że salicylany to również niektóre tabletki stosowane w infekcjach gardła i jamy ustnej (np: Cholinex), a także cała gama maści, żeli i kremów o działaniu przeciwbólowym i przeciwzapalnym (np: Algesal, Mobilat, Saldiam), które stosowane często, lub używane w zabiegach wspomagających transport leku przez skórę (jonoforeza, fonoforeza) mogą również wywołać reakcję uczuleniową. Zaniechanie poinformowania lekarza, farmaceuty, lub fizjoterapeuty wykonującego zabieg o uczuleniu na lek zwiększa znacznie ryzyko zażycia przez pacjenta substancji, na którą ten jest uczulony.

Innym przykładem mogą być uczulenia na jad pszczeli. Na pozór nie związane z użądleniem tego pracowitego owada leki mogą w swoim składzie zawierać różne produkty pszczele np. propolis. Substancja ta wykazuje wiele korzystnych działań farmakologicznych w związku z zawartością dużej ilości substancji biologicznie czynnych, jednak może powodować również szereg objawów związanych z reakcją alergiczną, gdy zostanie podany uczulonemu na produkty pszczele. Pacjent nie musi posiadać wiedzy dotyczącej spektrum zastosowania danej substancji leczniczej - farmaceuta tak. W związku z tym gdy uczulony pacjent sięgnie po roztwór, aerozol, maść, czopki, gałki dopochwowe, pastylki do ssania, lub pastę do zębów zawierającą propolis, których nazwa nie zawsze sugeruje skład preparatu, to właśnie aptekarz ma obowiązek weryfikować ten wybór mając na celu zdrowie pacjenta. W przypadku zakupu dokonanego poza apteką, punktem aptecznym, lub sklepem zielarskim ryzyko jest nieporównywalnie większe. Brak wykształconego kierunkowo personelu z powodów oczywistych wyklucza jakiekolwiek doradztwo fachowe i opiekę farmaceutyczną w zakresie informacji o leku. O skali zagrożenia nadmiernym stosowaniem leków dostępnych bez recepty może świadczyć fakt, że drugą co do częstości przyczyną zgonów wywołanych zatruciem lekami w USA jest zatrucie substancją dostępną powszechnie i bez recepty.

Opieka farmaceutyczna – apteki niedalekiej przyszłości
Bardzo korzystnym rozwiązaniem dla pacjentów byłoby stworzenie elektronicznej bazy danych, która zawierałaby wszelkie ważniejsze fakty dotyczące stanu zdrowia pacjenta w tym: opis uczuleń na leki. Informacje ta pojawiałaby się na ekranie monitora w gabinecie lekarskim na podstawie karty chipowej, będącej własnością pacjenta. Następnie w trakcie wizyty pacjenta w aptece, farmaceuta odczytując informacje z karty elektronicznej mógłby kontrolować zakup leków, eliminując zagrożenie mogące się z tym wiązać. Wprowadzenie takiego systemu nie tylko mogłoby zwiększyć kontrolę nad sprzedażą leków, ale wykorzystując wiedzę medyków oraz odpowiednie oprogramowania pomogłoby znacznie ograniczyć występowanie takich zjawisk jak reakcje uczuleniowe na leki, interakcje oraz inne działania niepożądane towarzyszące terapii.

dr n. farm. Piotr Kaczmarczyk
Artykuł ukazał się w miesięczniku "Po Pierwsze Człowiek" 24/2005

Podobne artykuły

Przystojny mężczyzna

Higiena intymna mężczyzny

Podczas gdy o higienie kobiecych narządów rodnych napisano tomy, bo zaniedbania w tej dziedzinie zagrażają rozrodczości, to o „tych" męskich sprawach pisze i mówi się niewiele. Higiena inty [ ... ]

Całość

Tacierzyństwo

Co zrobić, żeby dziecko stało się zapalonym czytelnikiem?

Wszyscy chcemy, żeby nasze dzieci chętnie czytały. Marzymy o chwili, kiedy być może nasze dziecko wreszcie dojrzeje, "zmądrzeje" i zrozumie, jakie pożytki płyną z czytania, poniewa� [ ... ]

Całość

Rozsądne odżywianie

Ryby - samo zdrowie, ale...

W zeszłym roku przeciętny Polak zjadał o połowę mniej ryb niż mieszkańcy innych krajów europejskich i kilkakrotnie mniej od światowych liderów - Japończyków (rocznie 65,8 kg na osobę) i N [ ... ]

Całość

Wszystko o seksie

Czy seksuolog jest potrzebny w epoce viagry?

Rozmowa z doktorem Arturem Nowakowskim, seksuologiem i ginekologiem z 18 letnim stażem zawodowym, przyjmującym w Centrum Medycznym Falck przy ul. Mariańskiej 1 w Warszawie. Prywatnie zapalony row [ ... ]

Całość